|
Tatvan Tarihi
Tatvan,Van Gölünün Güneybatı kıyısında, Nemrut Dağının doğu eteğindeki düzlükte kurulmuş bulunan Tatvan, doğal bir liman görünümündedir. Bitlis iline bağlı bir ilçe olmakla birlikte, bağlı bulunduğu ilden, nüfus açısından daha büyük bir yerleşim birimidir.
Tatvan’ın bilinen tarihi, son yapılan araştırmalardan elde edilen bilgilere göre günümüzden takriben beş bin yıl öncesine dayanmaktadır. Tatvan Feribot İşletmesinin üst tarafındaki tepede yapılan çalışmalarda elde edilen çeşitli buluntular M.Ö üçüncü bin yıla tarihlenmiştir. Buna göre Tatvan ilk çağlardan itibaren çeşitli milletlerin ve bu arada Dara, Büyük İskender, Selçuklu Hükümdarı Alparslan, Timur, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman, Şah İsmail ve 4.Murat’ın ordularına geçit görevi görmüştür. Osmanlı Hükümdarları İran seferlerine çıktıklarında Tatvan’dan önemli oranda yararlanmışlardır.
Araştırmalar sonucu elde edilen belgelerden ve eski kaynaklardaki bilgilerden anlaşıldığı kadarıyla ilçe ve çevresinin ilk sakinlerinden biri Subarlar’dır. Daha sonra Hurriler ve Hititler ile bunlara bağlı çeşitli boylar Tatvan’a hâkim olmuşlardır. Urartular, Van ve çevresi ile birlikte Tatvan’a üç asır boyunca egemen olmuşlardır.
Urartu hâkimiyetinden sonra çeşitli boylar burayı yurt edinmişlerdir. Hz.Ömer döneminde İslam devletinin topraklarına katılan Tatvan 1071’deki Malazgirt Savaşı’ndan sonra Selçuklulara, 1514 tarihli Çaldıran Savaşı’ndan sonra ise Osmanlı Devletine bağlanmıştır.
Evliya Çelebiye göre Tatvan ismi Taht-ı Van’dan gelmektedir. Çünkü burası Van paşasının hassıydı. Yakın geçmişte Tatvan için dönüm noktası sayılabilecek olaylardan biri 1970 yılında İran ile demiryolu bağlantısının kurulmuş olmasıdır. Bu tarihten itibaren Tatvan, ulaşım açısından büyük önem kazanmıştır.
Tatvan Nemrut Dağı ve Krater Gölü : Tatvan İlçe merkezinin kuzey batısında yer alan Nemrut Dağı günümüzdeki Jeomorfolojik görünümünü, jeolojik çağlarda başlayıp tarihsel çağlarda da süren püskürmelerle almıştır. Tarihsel kayıtlarda Nemrut Dağının en son 1441’de püskürdüğü belirtilse de yeni araştırmalardan elde edilen bulgulara dayanılarak 1443’te de bir püskürmenin meydana geldiği ileri sürülmektedir. İlçe merkezine, 13 km. mesafede bulunan krater gölünün yanında ayrıca yeşil göl diye adlandırılan bir de sıcak su gölü vardır. Yer yer sıcak hava fışkıran krater bacaları ve buz mağaraları da mevcuttur. Göl civarında çeşitli ağaçlardan oluşan küçük koruluklar, Nemrut zirvesini daha güzel bir hale getirmektedir.
Dağın tepesindeki, Türkiye’nin en büyük krater gölü olan yarımay biçimli ve tatlı sulu Nemrut Gölü 12 km2’lik bir alanı kaplar. Gölün deniz yüzeyinden yüksekliği 2247m.,en derin yeri ise yaklaşık 150 metredir.
Nemrut Dağı yörenin önemli turizm merkezlerinin başında gelir. Burada yetişen endemik bitkiler ve bazı çeşitleri sadece buraya özgü kuş türleri ile de dikkati çekmektedir.
Nemrut dağı bitki örtüsü bakımından da ilgi çekici bir özellik gösterir. Dağda Titrek Kavak, Meşe (Quercus ) ve Huş (Betula) türü ağaç toplulukları bulunur. Yine kraterin içerisi endemik bitki türlerinin bulunduğu önemli bir yerdir. Bir Rus bilim adamı (doğa araştırmacısı) tarafından keşfedilen ve kendi ismi ile anılan “Sarmustahtayani” adlı bitki (meşe çeşidi) dünyada sadece burada bulunmaktadır. Diğer bir endemik tür olan “düğün çiçeği” (Altın çiçeği-Ranunculus) yine buraya özgü bir bitkidir. Genel bitki türleri ise çeşitli orkideleler (orchis umbrasa, orchis caucasia, orchis punetorum ve epipactic latifolia) , laleler ve otsu step türü bitkilerdir.
Van Gölü Ve Feribot İşletmesi
Van Gölü yüzyıllardan bu yana ulaşım amacıyla kullanılmaktadır. Kanuni döneminde burada bir tersane yapıldığı bilinmekle beraber önceleri daha çok yelkenli teknelerle taşımacılık yapılmıştır. 19.yüzyıl sonlarında buharlı küçük gemilerin devreye girmesiyle ulaşım daha da gelişmiştir. Günümüzde TCDD’ye bağlı olarak faaliyetlerini sürdüren işletmeye bağlı feribotlar Tatvan’dan Van iskelesine 3,5 saatte ulaşmaktadırlar ve demiryolu ağı ile tren ulaşımı da mümkün olmaktadır. Doğal güzelliklerin yanı sıra çevresindeki tarihsel zenginlikleri ile de ilgi gören Van Gölünün kıyılarındaki tüm kasaba ve kentler düzgün karayollarıyla birbirlerine bağlanmaktadır. Van Gölü kıyısına hâkim bir konumda bulunan Tatvan’ın sahip olduğu koylar temizliği ve doğal güzelliği ile ünlüdür
Tatvan Kalesi: Kanuni Sultan Süleyman’ın vezirlerinden Zal Paşa tarafından, Tatvan’ın bu günkü Çağlayan mahallesinde 1550-1560 tarihleri arasında yapılmıştır. İran Şahı Tahmasb Adilcevaz ve Ahlat Kalelerini istila ettikten sonra, Van’a yardım gitmemesi için kaleyi yıktırmıştır. Tatvan Kalesinin kalıntıları rivayete göre halen Yatılı İlköğretim Okulunun temelleri altında bulunmaktadır.
Kalekıran Kalesi: Tatvan’a bağlı Çekmece (Şahmiran) köyünün üstünde, Nemrut Dağı kraterindeki mevcut büyük göl ile paralel olarak bulunan bu kale bütün Tatvan ve çevresine hâkim durumdadır. Ancak aşınma ve toprak örtmesi sonucu bir tepe görüntüsü vermektedir. Tepenin etrafında yontulmuş taştan kale surları görünmektedir. Bu kale, bölgeye Nemrut’tan sonra gelen Pers krallarından Şahmiran’ın hüküm sürdüğü mevkidir.
Tatvan El-Aman (Rahva) Kervansarayı : Tatvan – Bitlis yolu üzerinde Rahva düzlüğünde devlet yolu kenarında yer almaktadır. Çok büyük bir alanı kaplayan eser, eski yayınlarda zaviye olarak geçmekte ve Van Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından XVI. yüzyılda yaptırıldığı kaydedilmekte ise de eserin yapılışına ait bir kitabesi bulunmamaktadır. İnşa edilmiş olduğu arazi Bitlis-Muş ve Van yollarının birleştiği Rahva düzlüğü geçmişte, kış aylarında kervanlar için en tehlikeli yerlerin başında gelmekteydi. Bu derece önemli bir alanda yapılmış olması eserin çok geniş bir araziyi kaplamasına ve hatta bazı kısımların eklenmesine neden olmuştur. Böylece kaplamış olduğu arazi bakımından Anadolu’nun en büyük kervansarayı unvanını kazanmış bulunmaktadır.
Avlu dâhil olmak üzere beş bölümden meydana gelen kervansaray bir camii, bir hamamı, bir havuzu ve 160 odayı da bünyesinde bulundurmaktadır. Siyahi renkte ve sağlam bir taş damarından oluşan han 90 metre uzunluğunda, 70 metre genişliğinde büyük bir tarihi külliyedir.
Tatvan Abdulcelil Behtani Türbesi: Hz.Ömer döneminde yörede İslam dinini anlatmak üzere Reşadiye bucağına gelip yerleşen Abdulcelil Behtani burada eğitim amaçlı bir medrese ile bir zaviye kurmuştur. Bir süre sonra burada vefat eden Abdulcelil Behtani, medresenin yanına defnedilmiştir. Türbesinin üzerine bir kümbet yanına ise bir camii inşa edilmiştir. Halen önemli bir kısmı ayakta bulunan Türbe ve Zaviye bakımsızlıktan harabe halindedir.
Tatvan Hüseyin Dede (Bapir-i Kal) Türbesi : Hüseyin Dedenin 1470-1550 yılları arasında yaşadığı rivayet edilmektedir. Kardeşi Şeyh Hasan ile birlikte yöreye yerleşen Hüseyin Dedenin Hüsrev Paşa ile yakın bir dostluğu bulunduğu için kendisine İncekaya (Por) köyü bağışlanmıştır. Burada vefat eden Hüseyin Dedenin türbesi, Hüsrev Paşa tarafından yaptırılan camiinin yanında bulunmaktadır. Cami, mağaranın içi düzenlenerek ve ilaveler yapılarak inşa edilmiştir. Caminin inşaatında işlenmiş taşlar kullanılmış olduğu halde, camii ve türbesinin duvarları sonradan sıva ve yeşil bir boya ile örtüldüğü için tarihi yapı özellikleri bozulmuştur.
Camiinin yakınında Hüseyin Dedenin inzivaya çekildiği, takriben beş metre yükseklikte, kayaya oyulmuş bir çilehane de bulunmaktadır. 24 basamaklı bir demir merdivenle çıkılabilen çilehane iki bölümden (ibadet yeri ve yatma yeri) oluşmaktadır.
Tatvan Kotum Baba (Abdullah Bin Derare) Türbesi : Kotum Baba, İslam ordularının bölgeye gelmesi ile birlikte Kotum (Küçüksu)’a kadar gelebilmiş, yaşlı olduğu için daha ileri gidemeyerek burada kalmış ve burada vefat etmiştir. Kotum Baba Türbesi kendi adıyla anılan mescidin ön bölümünde çilehanesinin yanındadır. Türbenin iç bölmelerinin bazıları kayalara oyularak oluşturulmuştur.
Urartu Kaya Mezarı
Van Gölü Feribot İşletmesi sahasında yer alan ve Kale Tepe adıyla bilinen bölgede yer alan Urartu dönemi kaya mezarı iki ayrı odacıktan meydana gelmiştir. Odacıkların giriş kapıları kesme taşlardan oyularak ve süslenerek yapılmıştır. Mezarın içinde defineciler tarafından açılan çukurlara rastlanmaktadır. Aynı bölgede son zamanlarda yapılan araştırmalar sonucu M.Ö. III. bin yıla ait buluntular ortaya çıkarılmıştır.
Tatvan Küçüksu (Kotum) Mezarlığı: Tatvan – Van karayolu üzerinde, Tatvan’ın 7 km. güneydoğusundaki Küçüksu’da iki tarihi mezarlık bulunmaktadır. Tatvan – Hizan karayolunun hemen karşısında yer alan dik bir kayalık üzerinde yükselen tepede yer alan ilk mezarlık günümüzde de kullanılmaktadır. Mezarlıkta dağınık vaziyette sanduka şeklinde ve şahideli birçok mezar bulunmaktadır. Mezarlığın güney ve orta kısmında yoğunlaşan tarihi mezarlardan en eskisi, üç kademeli prizmatik sanduka şeklindedir. Sandukanın üzerinde yer alan kitabede 569 (1173) tarihi yazılıdır.
Küçüksu’daki ikinci mezarlık, diğerinin kuzey yönünde yer almaktadır. Burada genellikle ikişer şahideden oluşan 12 mezar ile dikdörtgen prizma ya da üzeri üçgen prizma şeklindeki 8 sanduka mezar bulunmaktadır. Birçoğu harap durumdaki mezarda kitabe veya süsleme mevcut değildir.
Tatvan Dalda Köyü Mezarlığı: Tatvan’ın 10 km. kadar batı yönündeki Dalda (Engesor) köyünde bir tarihi mezarlık bulunmaktadır. Köye giden patika yolun sağındaki yamaçta yer alan mezarlıkta 16’sı şahideli, diğerleri çatma lahit prizma (sanduka veya kademeli prizma) sanduka türünde 72 mezar tespit edilmiştir.Mezarlığın batı yönünde yer alan tek şahide, dış yüzünde kandilin kenarındaki kabartma, rumi, kıvrık dallardan oluşan bezemesi ve diğer yönündeki Ramazan 723 (1323 Eylül) tarihi veren kitabesi ile dikkat çekmektedir.
Tatvan Tokaçlı Köyü (Paşaelmalı ) Mezarlığı: Tatvan’ın yaklaşık 20 km. doğusundaki Paşaelmalı mezrasında 28 şâhideli mezarın yer aldığı bir mezarlık tespit edilmiştir. Mezar taşlarındaki kitabelerden, burasının XV. yüzyılda kullanılmış olduğu anlaşılmaktadır. Bir kısmı yere düşmüş vaziyette duran genellikle tek şahideden oluşan mezarların en eskisi 841 (1438) de ölen Davut kızı Asiye’ye aittir.
Tatvan Göllü Ovası S.George Manastırı
S.George Manastırı Tatvan-Van karayolunun 35. kilometresinde kahveler mevkiinden başlayan Göllü Ovasında kurulmuştur. Göllü S.George Manastırı, kalın ve yüksek bir çevre duvarı ile çevrilmiştir. Güney duvarının uçlarında bulunan iki kule yıkılmıştır. Güney duvarı üzerindeki kitabede tamamen yıkılan bölme duvarlarının 1760 yılında yeniden yapıldığı anlaşılmaktadır. Bir zamanlar Karçıkan Piskoposluk merkezinin de bulunduğu kilisenin kalıntılarına bakılarak, duvarların beyaz ve kalın kireç ile sıvandığı tahmin edilebilir. İnşa ve dekoratif süslemelerden dolayı kilisenin 900’lu yıllarda yapıldığı sanılmaktadır.
Tatvan Tuğ Kilisesi
Tatvan Çağlayan Mahallesinde, hakim tepede yer alan kilisenin hangi döneme ait olduğu bilinmemektedir. Yöredeki kilise mimarisinin izlerini burada da görmek mümkündür. Ancak üzerinde her hangi bir kitabe bulunmadığından kilisenin kimler tarafından ve ne zaman inşa edildiği bilgisi mevcut değildir. Yapı yer yer tahrip olmuş olmakla beraber kısmen sağlam bir görünü vermektedir.
Tatvan Doğu Anadolu Fuarı: 1968 yılında Doğu Sanayi Sergisi olarak, bu günkü Tuğ İlköğretim okulunun bahçesinde açılan fuar aynı yıl alınan bir kararla Tatvan Doğu Anadolu Fuarı adını almıştır. Halen göl kıyısında, yaklaşık 90.000 m2’lik alanda çeşitli sosyal, kültürel ve sportif etkinliklerle faaliyetlerine devam eden ve 30 Haziran – 20 Temmuz tarihleri arasında açık kalan Tatvan Doğu Anadolu Fuarı son yıllarda büyük rağbet görmektedir. Her yıl, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri başta olmak üzere Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden yüz binlerce kişi tarafından ziyaret edilen fuarın uluslar arası bir özellik kazanması için çalışmalar devam etmektedir. Fuar etkinlikleri çerçevesinde her yıl Van Gölünde çeşitli spor müsabakaları düzenlenmektedir. Yamaç paraşütü için uygun bir potansiyeli olan Tatvan’da paraşüt gösterileri de bu dönemde gerçekleştirilmektedir.
Tatvan Kayak Tesisleri
Tatvan’da mevcut kayak tesislerine ilave olarak yeni tesislerin yapımına başlanmıştır. Tamamlandığında dünyanın en elverişli on beş pistinden biri olacak olan kayak pistinin yanı sıra teleferik sistemi, konaklama mekânları ve seyir alanları da tesisle birlikte devreye girecektir. Mevcut tesislerde ise geleneksel olarak her yıl Tatvan Nemrut Dağı kayak şenlikleri düzenlenmektedir.
Harmanlı Şelalesi
Birinci derecede verimli topraklara sahip olduğu, yapılan etütler sonucunda anlaşılan Göllü Ovası’nda, ilkbaharda biriken yağmur ve kar sularıyla bir göl oluşmaktadır. 1958 yılında açılan bir tünel ve kısmi doğal oluşumlu ikinci bir tünel ile ovada biriken sular Van Gölü’ne akıtılmaktadır. Böylelikle doyumsuz güzellikte bir şelalenin oluşumuna imkân sağlanmıştır. Metrelerce yüksekten göle akan bu şelale (Harmanlı Şelalesi) büyüleyici bir görüntü sergilemektedir. Şelalenin göle ulaştığı yerde büyük balık sürülerine rastlamak mümkündür.
Tatvan’da Ağız Tadı: Zengin yöre mutfağının en meşhur yemeği Büryan Kebabıdır. Anadolu’nun bazı yerlerinde yapılan Tandır Kebabından oldukça farklı olan Büryan Kebabı için erkek keçi (teke) eti tercih edilir. Özel olarak seçilen nazik etten gövde halinde, parçalanmadan hazırlanan büryan önce iyice yıkanır ve ince tuzla iyice tuzlanır, tuzlama işi uzmanlık gerektirmekte olup etin durumuna göre ayarlanmalıdır.
Tandırın içinde yakılan ateşin kor haline gelmesi beklendikten sonra, tandırın dibine bakır bir kazanda bir miktar su konur. Tandırın ağzı, gövde halindeki et yerleştirildikten sonra kapakla kapatılır ve etrafı kırmızı çamurla hava almayacak şekilde sıvanır. Kapalı ve sıcak ortamda gövde halindeki (5-6 gövde olabilir) etler pişerken, kazandaki suyun buharı ile de yumuşak bir hal alır. Tandırın ağzı, etin özelliğine göre 45 dakika ile bir saat arasında bir süre sonra açılır ve gövde halindeki büryan kebabı kancaya asılarak, bıçakla parçalara ayrılır ve böylece servise hazır hale gelmiş olur.
Tatvan’da Konaklama
Tatvan, konaklama olanakları bakımından bir hayli gelişmiş durumdadır. Başta İşletme belgeli ve üç yıldızlı Kardelen Oteli olmak üzere, Belediye belgeli birinci sınıf oteller mevcuttur. Bunun yanında Turizm Bakanlığı Yatırım Belgeli oteller motel ve kampingler de hizmet vermektedir. Kardelen Otelinin yanı sıra Üstün Oteli, Otel Alize, Otel Dilek, Karaman Oteli, Trabzon Oteli, Akgün Oteli Tatvan’da hizmet veren otellerden bazılarıdır. Erhat Oteli ve Büyük İskender Oteli gibi lüks oteller ise yakın bir gelecekte hizmete gireceklerdir. King Kamping ve Pirkal Motel ise barınma olanaklarını daha da genişleten mekânlardır.
Tatvan’da Ulaşım
Transit yol güzergâhında yer alan Tatvan kara, deniz, demir ve hava yolu ulaşımı bakımından yörenin en ileri merkezleri arasında yer almaktadır. Çok sayıda şehirlerarası otobüs firması günün her saatinde Türkiye’nin her bölgesine seferler düzenlenmektedir. Van Gölünde faaliyet göstermekte olan dört adet büyük feribot Van’a yük ve yolcu taşırken, demiryolu bağlantısı sayesinde İran ile de bağlantı kurulmasına aracılık etmektedirler. Gölde ayrıca çeşitli büyüklüklerde tekneler, botlar ve kayıklar gezi amaçlı turlar düzenlerken, balıkçı tekneleri de göldeki canlılığı arttırmaktadır. Demiryolu ağının gelişmiş olduğu Tatvan’da Muş, Elazığ Malatya güzergâhı üzerinden Haydarpaşa’ya tren seferleri yapılmaktadır. Demiryolu ağı göldeki feribotlar aracılığıyla İran’a kadar ulaşmakta ve bu ülke ile ticaretin gelişmesine katkı yapmaktadır. Tatvan hava alanının kamulaştırma çalışmaları bitmiş ve ihale aşamasına gelmiştir. Tatvan’dan Muş hava alanına olan uzaklık 70 km’dir. Bu mesafe Van havaalanın için 140 km. Batman havaalanı için 160 km. Diyarbakır hava alanı için ise 240 km’dir.
Tatvan’da Ekonomik Hayat
Tatvan ekonomisi ağırlıklı olarak turizme dayanmaktadır. Özellikle iç turizm çok canlıdır. Dış turizmde de son yıllarda belirgin bir yükselme meydana gelmiştir. Yaz ve kış turizmi açısından zengin bir potansiyeli olan Tatvan’da yeni kayak merkezinin devreye girmesiyle beraber turizm faaliyetlerinin daha gelişmesi mümkün olacaktır. Tatvan’da çeşitli sanayi kuruluşlarının faaliyetleri ile birlikte ticaret hayatı de bir hayli canlıdır.
Sapur Kaynak Suyu Piknik ve Mesire Alanı
Tatvan’daki önemli turistik yörelerden bir, Van karayolu üzerinde Obuz (Kamer) köyü sınırları içinde yer alan Sapur kaynak suyu ve piknik alanıdır. Kariz dağının eteklerinden çıkan kaynak suyunun en belirgin özelliği karpuzu çatlatacak derecedeki soğukluğudur. Yörenin yeşil bir ağaç ve bir örtüsü ile kaplı olması onu doyumsuz hale getirmektedir.
|
|
bitlisilceleriMenu
|
